Dorpen van Terschelling

Op Terschelling kennen wij geen onderscheid tussen dorpen en gehuchten. Volgens Nederlandse begrippen zijn woonplaatsen met een basisdorpsstructuur zoals een kerk, school, winkel(s), café(s), restaurant of eethuis 'dorp'. Op Terschelling hebben wij dan drie dorpen: Hoorn, Midsland en West. Sommige gehuchten noemen wij op Terschelling ook 'dorp'. Over het algemeen noemen wij alle woonplaatsen langs de Hoofdweg 'dorp'.

Reizend van oost naar west komt u door Oosterend, Hoorn, Lies, Formerum, Landrum, langs Midsland, door Baaiduinen, (buurtschap Halfweg) en West. Ten zuiden van Midsland ligt Striep en ten zuiden van Baaiduinen ligt Kinnum.

Striep en Kinnum zijn voor Terschellingers ook 'dorpen'. Zo spreken wij op Terschelling over de tien dorpen. Gehuchten noemen wij op Terschelling 'buurtschappen'. Zo hebben wij tussen Hoorn en Lies, Klein Lies of Lytse Lies; ten noorden van Formerum, Formerum-Noord; ten noorden van Midsland, Midsland-Noord en Midsland aan Zee; ten zuidwesten van Baaiduinen, Horp en ten noordwesten Kaart; halverwege Baaiduinen en West hebben wij tenslotte het buurtschap Hee.

Bij Hee loopt een lage oude dijk naar het zuiden, die wij het Heester Diekje noemen. Dit is de grens tussen West en Aest. Aest of Oost is landelijk Terschelling en West is stads. Daar zetelt het Terschellinger bestuur; daar hebben wij de haven, rederijen, visserij, douane, marechaussee, politie, SBB, bejaardenhuis. In feite is het verschil tussen Oost en West nog steeds ongeveer hetzelfde als in de tijd van Sil de Strandjutter en de eeuwen daarvoor.

Oosterend

Oostelijkste dorp van Terschelling. Even ten oosten van dit dorp ligt de Dwarsdijk. Hier eindigt de Hoofdweg. Voor de oorlog was hier een coupure in de Dwarsdijk en ging de verharde Hoofdweg over in een zandweg over de Grieën tot aan de Jan Willemskooi. Deze zandweg bestaat nog steeds.
In het verlengde van de Hoofdweg is nu een trap over de Dwarsdijk. Hier is het startpunt van alle tochten van Terschellinger Natuurtochten over de Boschplaat, Europees natuurreservaat.

Hoorn, Formerum en Landrum

In de middeleeuwen was Hoorn het hoofddorp van Terschelling.
Het was een rijke en belangrijke plaats. Dat is nog te zien aan de mooie stenen, twaalfde eeuwse kerk. Samen met de strandvonderijschuur ofwel pakhuus, daterend uit de l7e eeuw, zijn dit de enige twee historische gebouwen van Hoorn.
Vóór de luciavloed aan het einde van de 12e eeuw, was Terschelling via een karrenspoor door het waddenmoerasbos met Friesland verbonden.
Deze weg kwam via de Kunneweg uit in Hoorn en maakt hier een hoek met de Hoofdweg. Het oud-nederlandse woord voor 'hoek' is 'hoorn'.
De belangrijkheid van het toenmalige Hoorn is nog steeds te zien in twee plaatsnamen op Terschelling.
De rollen waren toen omgekeerd. Hoorn was het hoofddorp en West was het achterste dorp. Op de toenmalige uiterste westpunt van Terschelling stond een vuurtoren. Het was de kerktoren van de parochie van sint Brandaan, Brandaris genaamd. Het gehucht heette daarom Brandaris.
Op de weg van Hoorn naar Brandaris moest men voor Midsland, het toenmalige midden van Terschelling, een omweg maken voor het Mare, latijns en oud-nederlands woord voor 'zee'. Het was een oude slufter, die vanaf de Waddenzee tot aan de duinvoet tussen Formerum en Landrum reikte.
Wilde men van Hoorn naar Midsland of verder naar Brandaris, dan kwam de Hoofdweg eerst voor het Mare uit. Hier ontstond 'Voormarum', verbasterd tot Formerum, met de klemtoon op 'For-'. Landrum was het dorp op het 'land er omheen'. Dit is verbasterd tot 'Land-d'r om', Landrum, met de klemtoon op '-drum'.

Formerum

In dit dorp ligt de grens tussen de Nederlands Hervormde Gemeente van Hoorn en van Midsland.
Over meer wereldse zaken gesproken: hier is ook het cranberry-bedrijf.

Midsland

Is een belangrijk winkel- en uitgaanscentrum van Oost. Het is een mooi dorp met midden in het dorp een waterstaatskerk met rondom een mooi kerkhof.
Net zoals in Friesland zijn op Terschelling de kerk met haar overledenen in ons midden. Zo goed als iedereen in de dorpen en omgeving, zorgt in nood voor elkaars 'buren'. 'Buren' zijn bij ons een ruimer begrip dan in de rest van Nederland. 'Buren' zijn bij ons 'dorpsgenoten'. Wij kennen ook de burenplicht.
Een van de burenplichten zijn, het elkaar te grave dragen. Dat doen wij zelf. Begrafenisondernemingen kennen wij niet. Kortom overledenen blijven in ons midden.

West-Terschelling

Het hoofddorp van Terschelling. Hier zijn de winkelstraten, waar we gezellig kunnen winkelen. Het zijn leuke winkelstraten met veel geboomte en vele oude en vaak historische panden met oude gevels.
Aan de westkant van het dorp begint al meteen het prachtige grote natuurreservaat De Noordsvaarder met Het Groene Strand, het enige stroomdal van het Waddengebied.
Het Groene Strand heeft, evenals De Boschplaat, een Europees predikaat, te weten: een Europese landschapsprijs.

Direct aan de westkant van het dorp liggen de hoogste duinen van Terschelling, die het dorpscentrum beschermen tegen koude westen- en noordwesten winden.
Vanaf deze duinen heeft u een prachtig en schilderachtig uitzicht op West en de baai, de enige natuurlijke baai van Nederland. Hierin is ook de enige natuurlijke haven van Nederland.

Naar het westen heeft u een schitterend uitzicht over de Noordsvaarder met zicht op Vlieland en de Wadden- en Noordzee.

Het dorp ligt in het grootste en oudste bosgebied van Terschelling. Hier liggen, tegen het dorp aan, bospercelen met bosrestanten, die al in het midden van de 19e eeuw door Rijkswaterstaat zijn aangeplant.
Staatsbosbeheer is met grootschalige bosaanplant begonnen in het eerste decennium van de 20e eeuw. Aan de noordzijde van het dorp ligt een nieuwbouwwijk, gebouwd naar voorbeeld van Zweedse stedenbouw, namelijk 'de stad in het bos'.